روز دهم
در ادامهی سبک ابداعی بداههگرافی در عکاسی آیینی "تعزیه"
استیتمنت مجموعه «روز دهم»
در نسبت با سبک ابداعی «بداههگرافی آیینی» در عکاسی تعزیه غلامرضا حیدرپناه
«روز دهم» تلاشی برای ثبت یک واقعه نیست؛ تلاشی برای ثبتِ کیفیتِ حضور در حافظهی آیینی است. در این مجموعه، دوربین از نقشِ سندنگار فاصله میگیرد و به رسانهای برای تجربهی زمان تبدیل میشود؛ زمانی که در تعزیه خطی نیست، بلکه مدام میان اکنون، گذشته و حافظه در رفتوآمد است.
در رویکرد «بداههگرافی آیینی»، تصویر نه از طریق دستکاری پس از ثبت، بلکه در لحظهی مواجهه با واقعه شکل میگیرد. حرکت، مکث، نور، چندلایگی بصری و امتداد زمان، همگی در همان لحظهی عکاسی ساخته میشوند. بنابراین هر فریم، نتیجهی تصمیمی آنی و آگاهانه است؛ تصمیمی که تجربهی زیستهی عکاس را با ریتم آیین درهم میآمیزد. این شیوه، عکس را از بازنمایی صرف فراتر میبرد و آن را به رخدادی مستقل بدل میکند.
در «روز دهم»، مرز میان سوژه و جمعیت، واقعیت و خاطره، و جسم و نشانه پیوسته در حال فروریختن است. همپوشانی فرمها، محوشدگی کنترلشده، تداخل لایههای زمانی و گسست پرسپکتیو، نقص تکنیکی نیستند؛ بلکه زبان بصری این مجموعهاند. این زبان میکوشد آنچه را در آیین دیده نمیشود اما احساس میشود، به قلمرو تصویر وارد کند.
در این مجموعه، اسب تنها اسب نیست، پرچم تنها پرچم نیست و پیکرها تنها بدن نیستند؛ هر عنصر به نشانهای از حافظهی جمعی بدل میشود. انسانها در حرکت محو میشوند، اما حضورشان ماندگارتر از وضوح چهرههاست. تصویر، به جای آنکه لحظه را متوقف کند، استمرار سوگ و تداوم آیین را آشکار میسازد.
«بداههگرافی آیینی» بر این باور است که حقیقتِ آیین در بازنمایی دقیق رخداد نهفته نیست، بلکه در تجربهی ادراکی آن آشکار میشود. از همین رو، تصویرِ نهایی بیش از آنکه پاسخ باشد، پرسش است؛ پرسشی دربارهی نسبت حافظه، بدن، زمان و امر قدسی.
«روز دهم» کوششی است برای گسترش مرزهای عکاسی آیینی معاصر؛ جایی که دوربین از ابزار ثبت به ابزار اندیشیدن تبدیل میشود و عکس، نه پایان یک لحظه، بلکه آغاز خوانشی تازه از واقعهای است که هر سال تکرار میشود، اما هرگز یکسان دیده نمیشود. این مجموعه، پیشنهاد میکند که تعزیه را نه فقط بهعنوان یک اجرا، بلکه بهعنوان میدانی از تجربهی بصری، حافظهی فرهنگی و آفرینش هنری بازخوانی کنیم؛ جایی که «بداههگرافی آیینی» بهمثابه زبانی مستقل، امکان بیان لایههای ناپیدای این تجربه را فراهم میآورد.
غلامرضا حیدرپناه
محرم ۱۴۴۸
تیرماه ۱۴۰۵
